Wanneer je naar dit schilderij kijkt, kijken er tientallen, misschien honderden ogen naar je terug. Dit werk is een roep, een schreeuw om gezien te worden.

Gezien voor wie ik ben, wat ik heb neergezet, doorgemaakt, gedaan, beleefd, gecreëerd, gedeeld, gevoeld, verzorgd, liefgehad en verloren. Gezien voor wat ik waard ben, dat ik het waard ben, om gezien te worden.

Tegelijkertijd om nu eindelijk de ziekte ME te zien voor wat het werkelijk is: een zeer ernstige, zwaar beperkende en invaliderende biomedische aandoening, die jarenlang is genegeerd, gestigmatiseerd, gepsychologiseerd, die niet serieus is genomen en waar geen medische zorg voor bestaat.

Wie goed kijkt, ziet dat het schilderij nog veel meer laat zien. Blauwe rozen als symbool voor de ME-patiënten die we zijn verloren en vergeet mij nietjes om de boodschap een extra lading te geven. Een stethoscoop om in het bijzonder artsen aan te spreken en een microscoop om wetenschappers te vragen om onderzoek te doen. Een klein raam als symbool voor de buitenwereld, met een vogel die vast zit achter het glas als symbool dat de binnenwereld en de buitenwereld van elkaar gescheiden zijn en elkaar niet kunnen bereiken.

De roos op de vensterbank zou vrij moeten kunnen bloeien, maar zit opgesloten in een benauwende stolp. Schilderijtjes geven de onbereikbare dromen en de buitenwereld weer, zoals het verlangen naar vrijheid of bevrijding uitgebeeld door een wegvarende zeilboot. De spiegels hangen er om naar jezelf te kijken. Wat zijn jouw omstandigheden? Wat is jouw relatie met mij of met ME?

Dit schilderij toont een liggende vrouw met gesloten ogen. Aan de onderkant zie je een prachtige tuin vol bloemen en kleuren. Boven haar zie je een donkere hemel die desondanks zijn eigen schoonheid heeft.

Ik maakte dit werk naar aanleiding van mijn eigen leven met een ernstige ziekte (ME) en het leven van een lieve vriendin wiens borstkanker haar uiteindelijk fataal is geworden. Met dit werk heb ik geprobeerd uit te drukken hoe het voelt om zo ziek te zijn.

In Between, staat voor er tussenin. De vrouw op het schilderij leeft als het ware tussen leven en dood, tussen ziekte en gezondheid, tussen droom en werkelijkheid. Ze is niet dood, maar het leven gaat aan haar voorbij, ze is ziek, maar haar hoofd houdt dezelfde wensen en dromen als toen ze nog gezond was. Ze droomt van een vol bestaan, maar brengt haar dagen gedwongen aan één plek gebonden door. Ze heeft de kracht om ook binnen haar beperkingen nog het licht of de schoonheid te zien, terwijl ze zich tegelijkertijd bewust blijft van het donker dat enerzijds verleidelijk en troostrijk is en anderzijds beangstigend en eenzaam.

Mijn schilderij ‘In the Light’, heb ik gemaakt voor alle nabestaanden van ME-patiënten en alle ME-patiënten die overleden zijn. Soms door de ziekte zelf, soms met behulp van euthanasie, soms door een andere vorm van een zelfgekozen dood.

De dood lijkt voor velen een beangstigende gedachte, maar voor mij is het altijd een troostrijk idee geweest. Het leven is schitterend, magisch en vol belevenissen in het groot én in het klein. Vol verwondering onderzocht en onderging ik de wereld met gebruik van al mijn zintuigen. Ondanks dat ik al jong ME kreeg, maakte ik op mijn manier verre reizen en probeerde zoveel mogelijk invulling te geven aan mijn bestaan. Voor zolang de ME dat toeliet.

Want ME kan een sluipmoordenaar zijn of een regelrechte aanslag plegen op je gezondheid. Deze ziekte vraagt en neemt en grijpt steeds een beetje meer.

Zonder mededogen, nietsontziend, blind. Je mogelijkheden verdwijnen, je leven brokkelt af, je lichaam verandert in een onwillige gevangenis waaruit geen ontsnappen mogelijk is en waarvoor (nog) geen uitgang bestaat.

Onder zulke (on)menselijke omstandigheden. Ziek, zonder medische zorg, aan het lot overgelaten, zou je verwachten een groep bittere patiënten aan te treffen. Verwaarloost en genegeerd door de wereld, blijkt het tegenovergestelde waar. Nergens heb ik warmere en meer betrokken mensen ontmoet dan onder mijn mede ME-ers en hun vrienden en familie die zijn gebleven. De onderlinge steun, hartelijkheid en liefdevolle aanwezigheid is ongeëvenaard. Zelfs tot aan- en voorbij de dood.

Wellicht is loslaten de ultieme kracht van het mens-zijn. Wie geboren wordt, zal uiteindelijk moeten loslaten. Sommige eerder dan anderen. Zij die gedwongen door ME al jong de moed hebben te sterven, maken een heldhaftige keuze. De dood na ME is voor hen bevrijdend, verlichtend in de letterlijke en figuurlijke betekenis. Voor mijzelf geeft dat beeld mij de kracht om een kleiner leven te accepteren, dóór te gaan, vol te houden. Om nog even hier te blijven, tot het echt niet meer gaat en dan is daar… In the Light.

‘In the Light’ gaat over een wereld waar geen ziekte, pijn of verdriet bestaat, waar liefde leeft en iedereen wordt gezien en gedragen. Het wit staat voor kracht, licht, dapperheid, goedheid en redding. Ook is wit de kleur van een nieuw begin of verandering, als een wit canvas vol mogelijkheden en belofte en dat uitnodigt om creatief te zijn. Het schilderij zit vol symboliek. Van hartjes voor die liefde tot blauwe roosjes die de ME-patiënten vertegenwoordigen die niet meer bij ons zijn. Van levensbomen die staan voor de weg die we op aarde hebben afgelegd tot spiegeltjes waarin we onszelf en onze ervaringen kunnen terugzien. Een oog waarmee we terug of vooruit kunnen kijken. Vlinders voor andere zielen, Verder vind je verschillende dieren met elk hun eigen betekenis zoals gezondheid, geluk, vrede, geboorte, trouw of wijsheid en takken met blaadjes en bloemen die staan voor een nieuw leven of hergeboorte.

Stel dat er een ziekte bestond die zo ernstig is dat je je hele leven in een donkere kamer moet doorbrengen. Zo allesoverheersend dat je geen enkele prikkel meer verdraagt. Dat je een koptelefoon moet opzetten om elk beetje geluid uit te bannen, een oogmasker om te voorkomen dat ook maar het kleinste beetje licht in je ogen zou kunnen schijnen.

Dat elke aanraking te veel is, ook van de personen van wie je houdt. Geen knuffel, geen aai, geen kus. Dat je niet in staat bent om te eten, omdat je simpelweg niet bestand bent tegen de voedingsstoffen of omdat het door uitputting en krachtsverlies niet lukt om het eten naar je mond te brengen en er dan ook nog eens op te kauwen en het door te slikken.

Stel je voor, dat je naast deze omstandigheden ook veel pijn zou hebben en je letterlijk doodziek zou voelen. Dat je niet kunt praten, geen bezoek kunt ontvangen, geen boek kunt lezen, geen tv kunt kijken…

En stel je dan ook eens voor hoe het zou zijn als geen enkele arts je serieus neemt en je omgeving je niet zou geloven. Stel je voor dat er niemand is die voor je wil zorgen en dat je, omdat jouw ziekte niet erkend wordt, geen recht hebt op medicatie, hulpmiddelen, een uitkering of.. Stel je voor…

Deze ziekte bestaat. De ziekte die ik beschrijf is de meest ernstige vorm van ME, Myalgische Encefalomyelitis. Geschat wordt dat ongeveer 25% van de patiënten de ziekte in ernstige tot zeer ernstige vorm doormaakt.

Dit schilderij vertelt hun verhaal.

De vrouwfiguur hangt in een donkere omgeving zonder grond, zonder houvast, zonder uitzicht. Haar hand reikt naar boven naar een kleine, lichte, vrolijkere ruimte dat symbool staat voor hoop en het leven buiten de duisternis.

Het schilderij is vol symboliek zoals bijvoorbeeld de panter die staat voor moed en kracht, net als de wolf die ook staat voor vrijheid, overwinning en het verlangen naar een groep mensen, een roedel die voor ons zorgt, maar ook voor hebzucht (geldwolf), verslinden (ME) en angst. De vlinders staan voor transformatie, vrijheid, een nieuw begin en wederopstanding. De spin voor gevaar, het vastzitten in een web, geen controle meer hebben over je lot, maar ook voor geduld, scheppingsdrang of creatie. De walvis voor diepte, bescherming en wijsheid, net als de uil. Het meisje dat maant tot stilte staat voor de overprikkeling, maar ook voor het zwijgen van de buitenwereld en het ontkennen van haar bestaan.

Het schilderij is boven alles doorweven met namen. Namen uit alle windstreken en van over de hele wereld. Dit zijn de namen van echte mensen! Mensen die daadwerkelijk zo leven of hebben geleefd. Deze mensen verdienen onze zorg en steun. We mogen ze simpelweg niet in de steek laten. We mogen ze nooit vergeten!

Het woord ‘hoop’ heeft verschillende lagen. Ziek zijn is een ‘hoop’. Er komt een hoop op je af, je maakt een hoop mee. Je verliest een hoop en soms verlies je hoop. Je situatie kan hopeloos zijn of hopeloos voelen. Soms is hoop het enige waar we ons nog aan vast kunnen houden. Als je zo ziek bent als wij, wat is er dan belangrijker dan hoop? Of is het juist ook die voortdurende hoop, die het ziek zijn extra zwaar maakt?

Dit werk ademt de sfeer van 1001 nacht. Een vrouw ligt tussen prachtige kussens. Ze nodigt je uit om bij haar te komen zitten of liggen, zodat ze haar verhaal kan vertellen in de hoop dat je naar haar wilt luisteren of dat ze kan luisteren in de hoop dat jij haar jouw unieke verhaal wilt vertellen.

In het schilderij zijn verschillende symbolen verwerkt. Zoals olifanten die staan voor kracht, wijsheid en vriendelijkheid, pauwen die staan voor trots en schoonheid, een tor die staat voor gezondheid, de handen van Fatima voor geluk en de vogel voor vrijheid. Het is een schilderij om in weg te dromen. Voor als je het even moeilijk hebt, je wat minder alleen wilt voelen of als je gewoon graag luistert naar een bijzonder verhaal.

Met dit schilderij wil ik duidelijk maken dat iedereen een verhaal heeft en dat alle verhalen het waard zijn om naar te luisteren. Soms zijn de verhalen zwaar of verdrietig en op andere momenten zijn ze hoopvol en vrolijk. Juist door naar elkaar te luisteren en onze verhalen te delen ontstaat er meer onderling begrip en verbinding en dat hebben we hard nodig in deze tijd.

Ruim dertig jaar geleden reisde ik als jonge 21 jarige vrouw voor verschillende hulporganisaties een jaar lang door 17 verschillenden landen in Afrika. Als je het hebt over Afrika, denken de meeste mensen meteen aan een verscheurde wereld vol honger en conflicten. Maar dit is zeker niet de enige kant van dit enorme continent.

Wat mij, naast de overweldigende schoonheid en diversiteit van het landschap, het meest opviel en wat diepe indruk op mij heeft gemaakt, is de onvoorstelbare levenslust en kracht van de vrouwen.

Het waren de vrouwen die het continent droegen. Letterlijk door de kinderen, de oogsten en het water te dragen en figuurlijk door met een indrukwekkende trots hun vaak zware lot te dragen.

De vrouwen waren de symbolische koninginnen van dit continent. Daarom wilde ik als eerbetoon aan alle Afrikaanse vrouwen een sterke Afrikaanse vrouw afbeelden die als een koningin rust op een met prachtige, rijke kussens versierde sofa.

Dit werk maakt deel uit van mijn serie 'Wereldreis in schilderijen'.

Hope staat voor strijd, machteloosheid en het gevangen zitten in een situatie/ziekte. Tegelijkertijd geeft het hoop aan. Hoop op een lichtere/betere toekomst. Het donkere deel zit vol bedreigingen, maar heeft ook een eigen schoonheid. De wegvliegende vogel staat voor (bewegings)vrijheid en bevrijding, het lichte deel voor de toekomst.

Het woord ‘hoop’ heeft verschillende lagen. Ziek zijn of iets anders heftigs meemaken is een ‘hoop’. Er komt een hoop op je af, je maakt een hoop mee. Je verliest een hoop en soms verlies je hoop. Je situatie kan hopeloos zijn of hopeloos voelen. In de middeleeuwen stond het woord ‘(slag)hoop’ voor een legereenheid bestaande uit een voorhoede, een bataille en een achterhoede. Daarmee hoopte ze de slag te winnen. Soms is hoop het enige waar we ons nog aan vast kunnen houden en soms is vasthouden van hoop onze redding.

Dit werk is een eerbetoon aan iedereen die zich vanwege een chronische ziekte of handicap niet meer vrij kan bewegen. Diegene die aan huis, bank of bed gebonden zijn en toch in staat blijken, om naast de pijn, het gemis en het verdriet, hun hoofd en hart te openen voor de 'buitenwereld'. Die liefdevol omgaan met lotgenoten, die kunnen genieten van het kleinste beetje leven, die hun energie gebruiken om er ondanks alles ook voor anderen te zijn. Die volhouden of loslaten uit liefde.

Voor diegene die op onvoorstelbare wijze boven zichzelf uitstijgen en die gewoonweg ontzettend dapper zijn.

Het wit in dit schilderij staat voor kracht, licht, dapperheid, goedheid en redding. Ook is wit de kleur van een nieuw begin of verandering, als een wit canvas dat nog zoveel mogelijkheden biedt en uitnodigt om creatief te zijn.

De titel van dit schilderij staat zowel voor de ziekte ME, als het Engelse ‘mij’, oftewel ‘ik’. Met een oppervlakkige blik, ziet het er prachtig uit. Kleurige omgeving, glanzende stenen, mooie patronen, feestelijk kleding. Maar als je goed kijkt, zie je dat de vrouw haar ogen gesloten houdt en daardoor niets mee krijgt van alles wat er te zien en te beleven valt. Ze ziet er prachtig uit, maar kan daar zelf geen vreugde aan ontleden. Ze wordt omringt door schoonheid en leven, maar kan daar niet van genieten. Haar arm hangt futloos naar beneden als symbool van uitputting.

Hoe kan iemand zonder ME ook maar enigszins vermoeden wat zich bij haar van binnen afspeelt? De fysieke pijn, de migraine, de onwaarschijnlijke uitputting, de figuurlijke legers mieren die zich gevoelsmatig een weg door haar ingewanden en spieren vreten en met hun gehaakte pootjes duizenden gekmakende signalen via haar zenuwen naar haar hersenen sturen. Of de psychische radeloosheid, het verdriet, gemis en de frustratie vanwege het onbegrip en het niet gehoord worden. Het gebrek aan zorg en erkenning, al die jaren dat ze al ziek is. De uitsluiting, eenzaamheid en de vooroordelen. Haar hersenmist waardoor woorden en gedachten regelmatig ongrijpbaar en chaotisch door haar hoofd buitelen. Wat het kost om nog enigszins te functioneren, te kunnen leven, te blijven bestaan.

Dit schilderij beeld indirect de grotendeels verborgen werkelijkheid van ME-patiënten uit, die veelvuldig te horen krijgen dat ze er toch goed uitzien? Dat ze vooral positief moeten blijven en juist moeten genieten van de kleine dingen en het lekker thuis kunnen blijven. Of dat het toch echt allemaal heus zo erg niet zal zijn, het is tenslotte geen...

In 'Freedom’ drijft een vrouw met de stroom mee. Alles om haar heen is mooi en zacht. Ze wordt gedragen door het kabbelende water en omringd door mooie kleuren, vormen en bloemen.

Dit schilderij gaat over het verlangen dat we allemaal wel eens hebben om gedragen te worden en verlost te zijn van verwachtingen, verplichtingen, routine, pijn, eenzaamheid, ziekte en verdriet.

Om volledig zorgeloos en ontspannen te zijn.

‘Safe’ gaat over het je veilig voelen. Een veilige bubbel voor jezelf creëren, of veilig zijn voor alle druk(te), indrukken, prikkels, oordelen en verwachtingen van buitenaf.

Daarnaast gaat het over je even terugtrekken op een mooie, warme, veilige plek, waar je kunt opladen voordat je opnieuw kunt beginnen.

Soms heb je het gevoel dat iets moet, het moet eruit. Zo ging het met dit schilderij. Terwijl ik rustig bezig was met een ander werk, drong dit beeld zich aan mij op. Ik had geen andere keuze dan een nieuw canvas te pakken en te beginnen. Binnen een paar weken stond het erop en dat is heel ongewoon voor mij, aangezien ik door de ME normaal gesproken maar enkele uurtjes per week aan mijn kunst kan werken en het voltooien van een werk dus maanden duurt.

Dit schilderij vertelt het verhaal van een ernstige zieke vrouw met een niet erkende aandoening (gesymboliseerd door de slang) en haar kind.

De vrouw ligt hulpeloos op haar rug in een donkere omgeving. Ze verdwijnt langzaam uit het bestaan en gaat op in de achtergrond. Ze is door haar ziekte, haar positie, niet (meer) in staat om deel uit te maken van het lichte deel (de buitenwereld, de maatschappij).

Haar verhaal wordt verteld met behulp van symboliek. Zo staan de spinnen symbool voor angst. Het vast komen te zitten in een web, een situatie (ziekte) waar met geen mogelijkheid aan te ontsnappen valt. De spin zelf staat voor een naderende dreiging, een gevoel van onveiligheid en de vrees om voor altijd opgesloten te raken in een ziek lichaam als een gevangenis.

De mier staat symbool voor het dragen van een zwaar gewicht, dat zwaarder is dan jezelf, maar ook voor doorzettingsvermogen en volhouden. De adelaar staat symbool voor gezondheid, kracht, hoop en de verbinding met het goddelijke.

De vrouw op het schilderij is zwanger en de weg naar de baarmoeder is vol liefde, schoonheid en hoop, waar de roze bloem en de hartjes symbolen voor zijn. Alleen wat de vrouw niet weet en wat de afschuwelijke waarheid zal blijken te zijn, is dat ze haar ziekte doorgeeft aan haar kind. De roze bloem met de vlammende stenen en de dreiging van de tijger drukken deze onvoorstelbare pijn uit.

De vrouw reikt met twee handen naar de hemel en laat een vogel (duif) los als symbool voor ontsnapping en vrijheid, alleen de vogel vliegt niet richting het licht, maar richting het donker als symbool voor de onzekerheid, twijfel, angst. Zal hij ondanks de gevaren (spin wacht haar op) het licht wel bereiken, zal haar kind ooit een volwaardig leven kunnen leiden en haar weg naar de maatschappij vinden? Vindt de vogel zijn eigen weg?

De vrouw huilt van verdriet, maar haar reikende, steunende handen beelden uit dat ze niet opgeeft, dat ze alles zal doen om haar kind liefdevol te ondersteunen, te begeleiden en waar nodig te redden van onwetendheid en onbegrip. Het oog symboliseert de buitenwereld die haar argwanend in de gaten houdt, haar bekritiseert en die zich afvraagt of haar motieven wel zuiver zijn? Maar de engeltjes in de bloem staan voor haar medepatiënten en haar geliefden die om haar heen staan en haar onvoorwaardelijk steunen.

Het lichte deel zit vol kleur en vrolijkheid met bijtjes als symbool voor het leven en de vlinders als symbool voor een nieuw begin, transformatie en hoop. Vanuit het licht ontstaat een nieuwe schitterende werkelijkheid. Uiteindelijk overwint het licht het donker.

Tijdens mijn wereldreizen in schilderijen, wilde ik heel graag naar Mexico. Mijn fascinatie voor het land en de cultuur zijn in eerste instantie ontstaan door een bewondering voor Frida Kahlo. Niet alleen omdat ze haar leven zo hartverscheurend en overtuigend heeft vastgelegd in haar schilderijen, maar vooral ook omdat ik me herken in haar kleurrijke kledingstijl, en het leven met chronische pijn en fysieke beperkingen.

Mijn tweede fascinatie betreft 'Día de los Muertos', de dag van de doden waarbij de Mexicanen op een uitbundige en feestelijk manier hun doden herdenken. Daarnaast vereren ze de 'Maagd van Guadalupe', oftewel de maagd Maria, die in 1531 meerdere keren aan de Azteekse jongen Juan Diego verscheen en sindsdien een grote rol speelt in de religieuze beleving van de bevolking van Mexico, waarvan 90% Rooms-katholiek is. Ondanks dat zo'n overgrote meerderheid Katholiek is, heeft Mexico nooit de oude (o.a. Indiaanse en Azteekse) tradities losgelaten en kan het daar allemaal naast elkaar bestaan. Dat vind ik geweldig inspirerend.

In dit werk met een afbeelding van 'De maagd van Guadalupe', heb ik de diversiteit van Mexico verwerkt met behulp van kleur, dieren, planten, symbolen en vormen.